Kaynakların Kıtlığı, Seçimler ve Getir’in Kesinti Mekanizması
Ekonomi, bireysel ve toplumsal kararların sınırlı kaynaklar ve sınırsız istekler arasındaki dengeyi nasıl kurduğunu inceler. Her bir birey, işletme ve devlet bu kıtlığa yanıt verirken seçim yapmak zorundadır; bu seçimlerin maliyeti vardır, yani bir fırsat maliyeti söz konusudur. Bir girişimci, bir ürün portföyünü genişletmeyi seçtiğinde, alternatif yatırımlar için ayrılacak kaynaklardan vazgeçer. Bir tüketici, bir ürünü hızlı teslimata tercih ettiğinde daha ucuz ama yavaş alternatifleri geride bırakır. Bu bağlamda “Getir ne kadar kesinti yapıyor?” sorusu sadece bir yüzdelik kesinti oranı değil; mikro ve makroekonomik aktörlerin karar mekanizmalarını, piyasadaki dengesizlikleri, bireysel risk algılarını ve kamu politikalarının etkisini anlamak için bir anahtar görevi görür.
Mikroekonomi Perspektifi: Getir ve Komisyon Kesintileri
Getir’in İş Modeli ve Komisyon Yapısı
Getir, dijital platform ekonomisinin bir parçası olarak, hizmet verdiği taraflardan gelir elde eder. Bu gelirlerin önemli bir kısmı satıcıların satışlarından alınan komisyonlarla sağlanır. Örneğin, işletmeler ürünlerini Getir üzerinden satarken, teslimat türüne göre değişen oranlarda komisyon öderler. Kendi kuryesi ile teslimat yapan işletmeler için ortalama komisyon yaklaşık %10–%13 civarındadır; Getir’in kendi kuryesini kullananlar için bu oran %30–%38’e kadar çıkabilir. ([Usta Yemek Tarifleri][1])
Bir diğer segment olan GetirÇarşı’da, dağıtımı kendisi yapan işletmeler için %8 civarında komisyon alınırken, Getir dağıtımı da dahil edildiğinde ek %7 civarında bir kesinti söz konusu olabiliyor. ([Dopigo][2]) Bu oranlar, satıcıların her bir ürün satışından elde ettiği net geliri doğrudan etkiler.
Fırsat Maliyeti Satıcılar İçin Ne Anlatır?
Mikroekonomi açısından, komisyon kesintileri satıcılar için bir fırsat maliyetidir. Getir üzerinden satış yapmak, geniş müşteri erişimi ve hızlı teslimat avantajıyla gelir potansiyelini artırabilir; ancak satıcı bu avantajı elde etmek için ödediği komisyon nedeniyle başka pazarlama veya dağıtım kanallarına yatırım yapamama fırsatından vazgeçmiş olur. Örneğin, %35’e varan bir komisyon, bir mağazanın paket servis veya kendi lojistiğini geliştirme gibi alternatif yatırımlara ayrılabilecek kaynağı azaltır.
Piyasa Dengesizlikleri ve Rekabet
Getir gibi platformların yükselişi, geleneksel fiziksel mağazalar ile dijital hizmetler arasında bir dengesizlik yaratır. Dijital platformlar yüksek erişim ve hız sağlarken, komisyon oranları nedeniyle özellikle küçük işletmeler üzerinde baskı oluşturabilir. Bu, piyasa dengesinde bir asimetri doğurur: bir tarafta teknoloji ile ölçeklenen işletmeler, diğer tarafta sınırlı kaynaklarla faaliyet gösteren geleneksel satıcılar. Bu dengesizlikler, işletmelerin fiyatlandırma stratejilerini, kar marjlarını ve hatta hayatta kalma şanslarını etkiler.
Makroekonomi Perspektifi: Platformlar, Tüketim ve Toplumsal Etkiler
Tüketici Harcamaları ve Talep Esnekliği
Getir gibi hızlı teslimat hizmetleri, tüketici tercihlerinde bir dönüşümü temsil eder. Talebin fiyat esnekliği, platform ücretleri ve teslimat ücretleri ile doğrudan bağlantılıdır. Getir tüketicileri, genellikle daha yüksek teslimat ücretleri ve fiyatlarla karşılaşsa bile hizmetin hızını ve kolaylığını tercih edebilirler — bu, bireylerin zaman maliyetlerini nakit maliyetten daha önemli gördüklerini gösterir.
Makroekonomik bakışta bu tür tercihler, tüketici harcamalarının yeniden dağılımına sebep olur. Geleneksel marketlere ayrılan harcamalar, hızlı teslimat platformlarına kayar; bu da perakende sektöründeki istihdam, yatırım ve üretim kararlarını etkiler.
Kamu Politikaları ve Regülasyon
Hızlı teslimat platformlarının yaygınlaşması, hükümetlerin rekabet politikaları, vergilendirme ve tüketici koruma düzenlemeleri üzerinde de etkili olur. Türkiye’de dijital platformlar halen nispeten yeni bir regülasyon alanıdır ve platformların komisyon uygulamalarının şeffaflığı gibi konular kamu politikalarının gündeminde yer alır. Komisyon kesintilerinin adil olup olmadığı, ücretlerin tüketiciye yansıtılıp yansıtılmadığı gibi konular, düzenleyici kurumların odak noktalarıdır.
Davranışsal Ekonomi: Algılar, Riskler ve Seçimler
Bireysel Karar Mekanizmaları
Davranışsal ekonomi açısından, Getir kullanıcılarının kararları yalnızca fiyat ve zaman karşılaştırmasıyla açıklanamaz. Hızlı teslimatın sağladığı tatmin, belirsiz bekleme sürelerinden kaçınma arzusu gibi psikolojik faktörler de tüketici davranışını şekillendirir. Örneğin, bireyler çoğu zaman nominal olarak yüksek teslimat ücretini, zihinsel “kaybetme korkusu” nedeniyle kabul edebilirler; çünkü hızlı teslimatın sağladığı fayda onları daha büyük kayıplardan korunmuş gibi hissettirir.
Tüketici Refahı ve Platform Algısı
Hızlı teslimat hizmetleri tüketici refahını artırabilir; ancak bu artış, hizmetin maliyetleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Bir kullanıcı, 10 dakika içinde ürün alabilme opsiyonuna değer veriyorsa, daha yüksek fiyatı tolere edebilir. Ancak bu durum, refah hesaplamalarında nominal ücretlerin ötesine geçer: bireyler zaman tasarrufu ve psikolojik tatmini de bir değer olarak görür.
Piyasa Dinamikleri ve Toplumsal Refahın Yeniden Tanımı
Platform Ekonomisinin Geniş Etkisi
Platform ekonomisi, mikro düzeyde bireysel işletmelerin kararlarını etkilerken makro düzeyde istihdam, gelir dağılımı ve tüketim kalıplarını da dönüştürür. Getir gibi oyuncular, geleneksel lojistik ve perakende sektörlerinde yeni standartlar belirlerken, aynı zamanda yeni riskler ve fırsatlar yaratırlar. Bu dönüşüm, özellikle iş gücü piyasasında esnek çalışmayı artırırken, bazı sektörlerde gelir dengesizliklerine yol açabilir.
Geleceğe Dair Sorular ve Düşünceler
• Getir ve benzeri platformlar sürdürülebilir bir modelde komisyon oranlarını nasıl dengeleyebilir?
• İşletmeler için yüksek komisyonlar mı yoksa daha düşük erişim maliyetleri mi uzun vadede toplumsal refahı artırır?
• Kamu politikaları dijital platformlarda fiyat şeffaflığını ve rekabeti nasıl desteklemeli?
• Tüketici davranışları dijital kolaylıklarla ekonomik bilinç arasındaki dengeyi nasıl etkiliyor?
Bu sorular, sadece Getir’in komisyon oranlarının ötesine geçip, dijital ekonominin geleceğine, bireylerin seçimlerinin toplumsal yapıya ve ekonomik refaha nasıl yansıdığına dair daha geniş bir düşünsel zemini açar.
Sonuç
Getir’in komisyon kesintileri, mikroekonomik karar mekanizmaları ile makroekonomik piyasa dinamiklerini birleştiren bir olgudur. Satıcılar açısından bu kesintiler bir fırsat maliyetini temsil ederken, tüketiciler açısından zaman ve psikolojik fayda ile ilişkilidir. Kamu politikaları ve davranışsal ekonomik faktörler de bu olgunun ölçülmesinde kritik rol oynar. Ekonomik bakış, Getir gibi platformları sadece birer teknoloji şirketi olarak değil, kaynakların kıtlığı ve seçimlerin sonuçları üzerine düşünen bireylerin ve toplumların davranışlarını şekillendiren güçler olarak değerlendirmeyi gerektirir.
[1]: “Getir ne kadar komisyon? – Usta Yemek Tarifleri”
[2]: “Getirçarşı Bayisi Nasıl Olunur? Komisyon Oranları Nedir? – Dopigo”